Parafia Św. Trójcy i MB Szkaplerznej w Ćmińsku

Bazylika katedralna w Kielcach

Pierwszą świątynię na kieleckim Wzgórzu Zamkowym (280 m n.p.m.) wzniósł biskup krakowski Gedeon Gedko w roku 1171. Jak podaje Jan Długosz, był to romański kościół z dwiema wieżami, zbudowany z kamiennych ciosów. Konsekracji świątyni pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny dokonał w 1213 roku biskup Wincenty Kadłubek. Romańska budowla była dwukrotnie niszczona: w 1243 roku przez księcia Konrada Mazowieckiego oraz w roku 1260 przez Tatarów. Spokój przyniosła dopiero budowa obwarowań Kielc - w tym także kolegiaty na wzgórzu - na przełomie XIII i XIV w.  W XVI wieku do świątyni dobudowano zakrystię i kapitularz oraz przedłużono nawę. W latach 1632 - 1635 z inicjatywy kardynała Jana Alberta Waza kościół przebudowano w stylu barokowym. Wybudowano nawy boczne, chór muzyczny i wykonano marmurowe portale. W latach 1642 - 1657 biskup Piotr Gembicki ufundował murowaną dzwonnicę. Na początku XVIII wieku rozebrano wieże i całą romańską część kościoła oraz przedłużono nawy boczne. Nowe prezbiterium i dwie zakrystie wybudowano od południa, a od północy powstał kapitularz i skarbiec. W 1728 roku kolegiatę połączono krytym korytarzem z pałacem biskupim i kościołem Św. Trójcy. W 1827 roku usunięto mury ze strzelnicami, które otaczały kościół i rozebrano przejście prowadzące do pałacu. W roku 1805 ustanowiono diecezję kielecką, a kolegiatę podniesiono do godności katedry.

Współczesny wygląd nadały świątyni prace remontowe z lat 1869 - 1872. Wtedy to wzniesiono nową sygnaturkę, która miała górować nad znajdującą się w pobliżu prawosławną cerkwią, elewacje zyskały barokową formę, od północnej strony wybito przejście, które ozdobiono portalem z 1632 roku, położono nową posadzkę oraz przebudowano dzwonnicę. Najstarszy z trzech dzwonów ufundował w roku 1527 biskup Piotr Tomicki. Ośmioboczna nadbudowa dzwonnicy oraz  zegar o trzech tarczach  pochodzi z roku 1727. Z zegarem tym związana jest ciekawa legenda. Otóż podobno zamówił go biskup Konstanty Szaniawski, który lubił wszystkim doradzać. Pouczać zaczął również zegarmistrza, który zdenerwował się ciągłymi radami "ignoranta" w sprawach zegarów i odszedł przed ukończeniem pracy. W ścianie katedry na przeciw dzwonnicy warto zwrócić uwagę na marmurową tablicę z roku 1782. Wyryte na niej zostały podstawowe prawdy wiary rozpoczynające się od słów: "każdy wiedzieć powinien że jest Bóg, że jeden jest w trzech osobach" oraz najważniejsze informacje "praktyczne", takie jak alfabet łaciński, cyfry, jednostki miar, wzorce polskiego łokcia, czy stopy paryskiej i angielskiej. Tablicę tę ufundował prymas Michał Poniatowskie, brata króla Stanisława Augusta. W południowo-zachodniej części placu katedralnego znajduje się symboliczny grób Bartosza Głowackiego, bohaterskiego kosyniera spod Racławic, który zmarł w Kielcach od ran odniesionych w bitwie pod Szczekocinami.

W osiemsetlecie istnienia - 28 września 1971 roku - katedra otrzymała honorowy tytułu bazyliki mniejszej. W dniu 3 czerwca 1991 roku w katedrze gościł papież Jan Paweł II koronując XVI-wieczny obraz Matki Boskiej Łaskawej.

Katedra pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i Świętego Konstantyna jest trójnawową bazyliką o sześciu przęsłach. Ściany świątyni zdobią polichromie przedstawiające m.in. wprowadzenie chrześcijaństwa w Polsce i śluby Jana Kazimierza we Lwowie, wzorowane na dziełach Jana Matejki. W zakończonym absydą prezbiterium znajduje się renesansowy ołtarz z obrazem Szymona Czechowicza przedstawiającym Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, namalowany w roku 1730. Na ścianie północnej nawy znajduje się późnogotycki tryptyk z około 1500 roku  przedstawiający w centralnej części koronację Matki Boskiej, a na skrzydłach patronów Polski - świętych Wojciecha i Stanisława. W nawie południowej, przy ścianie oddzielającej ją od kruchty, podziwiać można marmurowy nagrobek Elżbiety z Krzyckich Zebrzydowskiej, jeden z najcenniejszych zabytków sztuki renesansowej w Polsce. Wykonał go na zamówienie syna zmarłej - Andrzeja, biskupa krakowskiego - nadworny rzeźbiarz królewski Włoch Jan Maria Padovano. W ołtarzu w południowej nawie znajduje się obraz patronki miasta Matki Bożej Łaskawej Kieleckiej, namalowany ok. 1600 roku i koronowany przez papieża Jana Pawła II. Najstarsze dzieła sztuki sakralnej zgromadzone są w katedralnym skarbcu. Zobaczyć tam można m.in. relikwiarz i kielich z wizerunkiem św. Marii Magdaleny z XIV wieku - dary Kazimierza Wielkiego dla kościoła w Stopnicy, mszał obciągnięty skórą cielęcą z przełomu XV i XVI wieku, czy ciekawą kolekcję ornatów.

W Bazylice katedralnej w Kielcach wyjątkową czcią otaczany jest obraz Matki Boskiej Kieleckiej, zwanej Łaskawą albo Różańcową. Obraz namalowany został około roku 1600 przez nieznanego autora. Kieleckiej katedrze ofiarował go audytor sądu biskupiego Wojciech Piotrowski. Obraz przedstawia popiersie Marii z Dzieciątkiem na lewej ręce. Jezus prawą ręką błogosławi, a w lewej trzyma księgę. Madonna ma szlachetną portretową twarz, piwne oczy, prosty nos, czerwone usta i kasztanowe włosy ukryte pod kapturem. Ubrana jest w czerwoną suknię z długimi rękawami, na którą narzucony jest błękitny płaszcz. Dzieciątko ubrane jest w luźną czerwona tunikę do kostek.

Obraz szybko zasłynął licznymi łaskami, a z inwentaryzacji kościelnej z roku 1650 wiemy, że na ołtarzu w którym się znajdował wisiały liczne wota dziękczynne. Jednym z nich była ufundowana przez kanonika Stanisława Panceriusa w 1663 roku sukienka z pozłacanej blachy srebrnej, która przysłaniała cały obraz oprócz twarzy. Na sukience Matka Boska trzymała berło a Pan Jezus kulę ziemską. Korony z pozłacanej blachy srebrnej ufundowali Walenty Duracz i Paweł Miklaszewski. W 1730 roku biskup Konstanty Szaniawski ufundował nowy ołtarz. W roku 1824 skradziono korony, a w 1831 sukienkę. Nową sukienkę ufundował w 1872 roku kielecki kupiec Ignacy Smoleń.

Rozwój kultu Matki Bożej Łaskawej Kieleckiej wiąże się z działalnością Arcybractwa Różańcowego, powołanego do życia w roku 1642 przez dominikanina o. Borowca. Kult Matki Boskiej Kieleckiej Łaskawej zaczął zanikać od 1912 roku w związku z przeniesieniem  obrazu na zasuwę w ołtarzu. Odrodził się gdy proboszczem katedry został ksiądz biskup  Mieczysław Jaworski. W roku 1982 biskup Stanisław Szymecki ogłosił kielecką  bazylikę ogólnodiecezjalnym sanktuarium maryjnym. 3 czerwca 1991 roku Ojciec Święty Jan Paweł II nałożył papieskie korony, dar kielczan, na skronie Matki Bożej i Dzieciątka Jezus, a biskup Szymecki ogłosił Matkę Bożą Łaskawą Kielecką patronką Kielc. Co roku najwięcej wiernych przybywa do kieleckiego sanktuarium na święto Matki Bożej Różańcowej 7 maja oraz w pierwszą niedzielę października, kiedy czczona jest Królowa Różańca Świętego.

 

Opracowano na podstawie:

  • Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Kielcach
  • J. L. Adamczyk, Przewodnik po zabytkach architektury i budownictwa Kielc, Wydawnictwo Pedagogiczne ZNP, Kielce 1998 r.
  • B. Krakowiak, M. Skrzypczyński, B. Włodarczyk, Góry Świętokrzyskie oraz Sandomierz, Pascal 2001 r.
  • Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków
  • Dziedzictwo.ekai.pl
  • Wikipedia
  • Gazeta.pl